DEL II

Stranite, soglasno del III gi prezemaat obvrskite predvideni vo slednite ~lenovi:

^len 1

Pravo na ednakvi mo`nosti i ist tretman pri vrabotuvaweto i vr{eweto na profesijata, bez diskriminacija zasnovana na polot.

 1. So cel da obezbedat vistinska primena na pravoto na ednakvi mo`nosti i ist tretman pri vrabotuvaweto i vo vr{eweto na profesijata bez diskriminacija zasnovana na polot, Stranite-dogovorni~ki se obvrzuvaat da go priznaat ova pravo i da prezemat soodvetni merki za da ja obezbedat ili da ja unapredat negovata primena vo slednite oblasti:

 - pristap za rabota, za{tita od otpu{tawe i profesionalna preorientacija;

- profesionalna orientacija i obrazovanie, prekvalifikacija i profesionalna rehabilitacija;

- uslovi za vrabotuvawe i za rabota, vklu~uvaj}i go i nagraduvaweto;

- dvi`ewe vo slu`bata, vklu~uvaj}i go i unapreduvaweto.

2. Nema da bidat sfateni kako diskriminacija, vo smisla na stavot 1 od ovoj ~len, odredbite {to se odnesuvaat na za{titata na `enata, osobeno vo vrska so bremenosta, poroduvaweto i periodot po poroduvaweto.

3. Stavot 1 od ovoj ~len ne e pre~ka za prifa}awe na posebni merki za otstranuvawe na fakti~ka neramnopravnost.

4. Od poleto na primena na ovoj ~len, ili od nekoi negovi odredbi, mo`at da bidat isklu~ni profesionalnite aktivnosti, koi {to, poradi nivnata priroda, ili uslovite za nivnoto vr{ewe, mo`at da bidat dovereni samo na lice od opredelen pol.

 ^len 2

Pravo na informirawe i na konsultacii

1. So cel da obezbedat vistinska primena na pravoto na rabotnicite na informirawe i na konsultacii vo ramkite na pretprijatijata, Stranite se obvrzuvaat da gi prezemat ili da gi pro{irat merkite {to na rabotnicite ili na nivnite pretstavnici, soglasno so vnatre{noto zakonodavstvo i praktika, im ovozmo`uvaat:

a) da bidat redovno ili vo pogodno vreme i na prifatliv na~in informirani za eknomskata i finansiskata situacija na pretprijatieto vo koe se vraboteni, so toa {to davaweto na nekoi podatoci so koi mo`e da mu se na{teti na pretprijatieto, mo`e da bide odbieno ili da se bara tie da se tretiraat kako doverlivi; i

 b)blagovremeno da bidat konsultirani za odlukite {to se podgotvuvaat i {to mo`at vo osnova da im na{tetat na interesite na rabotnicite i osobeno za onie {to bi predizvikale seriozni posledici vrz situacijata so vrabotuvaweto vo pretprijatieto.

2. Stranite mo`at da gi isklu~at od poleto na primena na stavot 1 od ovoj ~len pretprijatijata ~ij broj na vraboteni ne ja dostiga granicata utvrdena so vnatre{noto zakonodavstvo ili praktika.

^len 3

Pravo na u~estvo vo utvrduvaweto i vo podobruvaweto na

 uslovite za rabota i na rabotnata sredina

1. So cel da obezbedat vistinska primena na pravoto na rabotnicite da zemat u~estvo vo utvrduvaweto i vo podobruvaweto na uslovite za rabota i na rabotnata sredina vo pretprijatieto, Stranite se obvrzuvaat da prezemat novi ili da gi podobrat postojnite merki {to }e im ovozmo`at na rabotnicite ili na nivnite pretstavnici, soglasno so vnatre{noto zakonodavstvo i praktika, da pridonesat:

 a) za utvrduvawe i podobruvawe na uslovite za rabota, organizacijata na rabotata i rabotnata sredina:

b) za za{tita na zdravjeto i na bezbednosta vo ramkite na pretprijatieto;

 v) za organizirawe na slu`bi i na socijalni i socijalno-kulturni progodnosti vo pretprijatieto;

 g) za kontrola vrz po~ituvaweto na propisite vo ovaa oblast.

2. Stranite mo`at da gi isklu~at od poleto na primena na stav 1 od ovoj ~len pretprijatijata ~ij broj na vraboteni ne ja dostiga granicata utvrdena so vnatre{noto zakonodavstvo ili praktika.

^len 4

Pravo na starite lica na socijalna za{tita

So cel da obezbedi vistinska primena na pravoto na starite lica na socijalna za{tita, Stranite se obvrzuvaat, direktno ili vo sorabotka so javni ili privatni organizacii, da prezemaat ili da pro{irat nekoi od postojnite merki ~ija cel e:

1. da im se ovozmo`i na starite lica da ostanat {to e mo`no podolgo ramnopravni ~lenovi na op{testvoto preku:

a) obezbeduvawe dovolni izvori na sredstva {to }e im ovozmo`at da vodat pristoen `ivot i aktivno da u~estvuvaat vo javniot, op{testveniot i kulturniot `ivot.

b) dostavuvawe informacii za slu`bite i za pogodnostite vo korist na starite lica i za na~inite na nivnoto koristewe;

2. Ovozmo`uvawe starite lica slobodno da go izberat na~inot na `ivot i da imaat nezavisen opstanok vo nivnata voobi~aena sredina tolku dolgo kolku tie posakuvaat i kolku e toa mo`no preku:

a) obezbeduvawe na stanovi soodvetno na nivnite potrebi i na nivnata zdravstvena sostojba ili sootvetna pomo{ vo ureduvaweto na stanot;

b) vodewe gri`a na zdravjeto i organizirawe na slu`bi od koi imaat potreba poradi nivnata sostojba:

 3. garantirawe na soodvetna pomo{ so po~ituvawe na privatniot `ivot na starite lica koi `iveat vo opredeleni ustanovi i nivno u~estvo vo utvrduvaweto na uslovite na `ivot vo tie ustanovi.

DEL III

^len 5

Obvrski

1. Sekoja od Stranite se obvrzuva:

 a) da go prifati del I od ovaa Povelba kako izjava koja gi utvrduva celite ~ija realizacija }e ja sproveduva so site dozvoleni sredstva, soglasno odredbite na vovedniot stav od spomenatiot del;

b)da se smeta obvrzana so eden ili pove}e ~lenovi od delot II od ovoj Protokol.

2. ^lenot ili ~lenovite izbrani soglasno odredbite od alinea b) stav 1 od ovoj ~len, }e mu bidat notificirani na Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa od Dr`avata-dogovorni~ka vo momentot na deponiraweto na nejziniot instrument za ratifikacija, prifa}awe ili odobruvawe.

3. Sekoja od Stranite mo`e, vo sekoj moment potoa, so notifikacija upatena do Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa da izjavi deka go prifa}a sekoj drug ~len od delot II od ovoj Protokol, a {to taa se u{te ne go prifatila soglasno odredbite od stav 1 od ovoj ~len. Ovie dopolnitelni obvrski }e bidat smetani za sostaven del na ratifikacijata, prifa}aweto ili odobruvaweto i }e imaat ista va`nost po~nuvaj}i od triesetiot den po datumot na notifikacijata.

DEL IV

^len 6

Kontrola na po~ituvaweto na prifatenite obvrski

Stranite }e podnesuvaat izve{tai za primenata na odredbite od Delot II na ovoj Protokol, {to gi prifatile vo ramkite na izve{taite predvideni soglasno ~len 21 od Povelbata.

DEL V

^len 7

Sproveduvawe na prifatenite obvrski

1. Soodvetnite odredbi od ~lenovite 1 do 4 od delot II na ovoj Protokol mo`at da bidat sprovedeni preku:

a) zakoni ili drugi propisi;

b) dogovori sklu~eni me|u rabotodava~ite i organizaciite na rabotnicite;

v) kombinacija na dvete metodi; ili

g) drugi soodvetni sredstva.

2. Obvrskite {to proizleguvaat od ~lenovite 2 i 3 od delot II na ovoj Protokol }e se smetaat za ispolneti otkako ovie odredbi bidat primeneti, soglasno stav 1 od ovoj ~len, na golemo mnozinstvo zainteresirani rabotnici.

^len 8

Odnosi me|u Povelbata i ovoj Protokol

1. Odredbite od ovoj Protokol ne se vo sprotivnost so odredbite na Povelbata.

2. ^lenovite od 22 do 32 i ~lenot 36 od Povelbata se primenuvaat, mutatis mutandis, na ovoj Protokol.

^len 9

Teritorijalna primena

1. Ovoj Protokol se primenuva na mati~nata teritorija na sekoja Strana. Sekoja dr`ava mo`e, vo momentot na potpi{uvaweto, ili vo momentot na deponiraweto na instrumentot za ratifikacija, prifa}awe ili odobruvawe, so izjava dadena kaj Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa, da ja precizira teritorijata {to za taa cel ja smeta za svoja mati~na teritorija.

2. Sekoja Dr`ava-dogovorni~ka mo`e, vo momentot na ratifikacijata, prifa}aweto ili odobruvaweto na ovoj Protokol, ili vo koj i da e drug moment potoa, so notifikacija upatena do Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa, da izjavi deka ovoj Protokol, celosno ili delumno, }e se primenuva na onaa ili onie nemati~ni teritorii navedeni vo taa izjava za koi taa e odgovorna za me|unarodnite odnosi ili za koi ima prezemeno me|unarodna odgovornost. Vo ovaa izjava taa }e gi navede ~lenot ili ~lenovite od delot II na ovoj Protokol {to gi prifa}a kako zadol`itelni po odnos na sekoja od teritoriite navedeni vo izjavata.

3. Ovoj Protokol }e stapi na sila vo odnos na teritorijata ili teritoriite navedeni vo izjavata od prethodniot stav po~nuvaj}i od triesettiot den po datumot na koj Generalniot sekretar }e ja dobie notifikacijata na taa izjava.

4. Sekoja strana vo sekoj moment potoa, so notifikacija upatena do Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa, mo`e da izjavi deka, {to se odnesuva do edna ili pove}e teritorii na koi ovoj Protokol se primenuva soglasno stav 2 od ovoj ~len, taa go prifa}a kako zadol`itelen sekoj ~len {to se u{te ne go prifatila vo vrska so taa ili tie teritorii. Ovie dopolnitelni obvrski }e se smetaat za sostaven del na prvi~nata izjava za teritorijata za koja {to stanuva zbor i }e imaat isti efekti po~nuvaj}i od triesettiot den po datumot na koj Generalniot sekretar }e ja primi notifikacijata na taa izjava.

^len 10

Potpi{uvawe, ratifikacija, prifa}awe,

 odobruvawe i stapuvawe na sila

1. Ovoj Protokol e otvoren za potpi{uvawe od dr`avite ~lenki na Sovetot na Evropa, potpisni~ki na Povelbata. Toj }e bide dostaven na ratifikacija, prifa}awe ili odobruvawe. Dr`ava ~lenka na Sovetot na Evropa ne mo`e da go ratifikuva, prifati ili odobri ovoj Protokol bez da ja ratifikuva istovremeno ili predhodno Povelbata. Instrumentite za ratifikacija, prifa}awe ili odobruvawe }e bidat deponirani kaj Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa.

2. Ovoj Protokol }e stapi na sila triesettiot den po datumot na deponiraweto na tretiot instrument za ratifikacija, prifa}awe ili odobruvawe.

3. Za sekoja Dr`ava potpisni~ka koja }e go ratifikuva podocna, ovoj Protokol }e stapi na sila triesetiot den po datumot na deponiraweto na nejziniot instrument za ratifikacija, prifa}awe ili odobruvawe.

^len 11

Otka`uvawe

1. Nitu edna Strana ne mo`e da go otka`e ovoj Protokol pred istekot na period od pet godini po datumot na koj Protokolot stapi na sila za nea, ili pred istekot na sekoj drug dopolnitelen period od dve godini, no vo sekoj slu~aj, vo rok od {est meseci }e bide notificirano otka`uvaweto kaj Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa. Ova otka`uvawe ne vlijae na va`nosta na Protokolot vo odnos na drugite Strani, so rezerva nivniot broj nikoga{ da ne bide pod tri.

2. Sekoja strana mo`e, soglasno odredbite navedeni vo prethodniot stav, da ja otka`e primenata na sekoj ~len od delot II na ovoj Protokol {to go prifatila, so rezerva brojot na ~lenovite na koi taa Strana e obvrzana da ne bide nikoga{ pomal od eden.

3. Sekoja Strana mo`e da go otka`e ovoj Protokol, ili sekoj ~len od delotII od Protokolot, soglasno uslovite predvideni vo stavot 1 od ovoj ~len, za sekoja teritorija na koja se primenuva Protokolot, vrz osnova na izjava dadena soglasno stavovite 2 i 4 od ~len 9.

4. Sekoja Strana obvrzana so Povelbata i so Protokolot, koja }e ja otka`e Povelbata soglasno odredbite od stav 1 na ~len 37 od Povelbata }e se smeta kako da go otka`ala i Protokolot.

^len 12

Notifikacii

Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa }e gi izvesti dr`avite ~lenki na Sovetot na Evropa i Generalniot direktor na Me|unarodnoto biro na trudot za:

a) sekoe potpi{uvawe;

b) deponirawe na sekoj instrument za ratifikacija, prifa}awe ili odobruvawe;

v) sekoj datum na stapuvawe na sila na ovoj Protokol soglasno negovite ~lenovite 9 i 10;

g) sekoj drug akt, notifikacija ili soop{tenie {to ima vrska so ovoj Protokol.

^len 13

A n e k s

Aneksot kon ovoj Protokol pretstavuva negov sostaven del.

Vrz osnova na {to potpisnicite ovlasteni za toa, go potpi{aa ovoj Protokol.

Vo Strazbur, na 5 maj 1988 godina, na francuski i na angliski jazik, so toa {to dvata teksta se ednakvo verodostojni, vo eden edinstven primerok, {to }e bide deponiran vo arhivite na Sovetot na Evropa. Generalniot sekretar na Sovetot na Evropa }e im dostavi zaverena kopija na sekoja od Dr`avite ~lenki na Sovetot na Evropa.

ANEKS KON PROTOKOLOT

Doseg na protokolot vo pogled na

interesite na za{titenite lica

1. Pod lica pofateni vo ~lenovite od 1 do 4 se podrazbiraat i strancite samo dokolku se dr`avjani na drugite Strani, i dokolku legalno prestojuvaat i regularno rabotat na teritorijata na zainteresiranata Strana, so toa {to spomenatite ~lenovi }e bidat tolkuvani vo svetlinata na odredbite od ~lenovite 18 i 19 od Povelbata.

Ova tolkuvawe ne go isklu~uva pro{iruvaweto na sli~ni prava na drugi lica od koja i da e Strana.

2. Sekoja Strana, na begalcite koi se opfateni so @enevskata konvencija od 18 juli 1951 godina, koja go regulira statusot na begalcite i so Protokolot od 31 januari 1967, koi zakonski prestojuvaat na nejzinata teritorija, }e im dade kolku {to e mo`no popovolen tretman, a vo sekoj slu~aj ne pomalku povolen od onoj na koj taa se obvrzala soglasno so ovie instrumenti, kako i so site drugi postojni me|unarodni dogovori {to se primenuvaat na pogore spomenatite begalci.

3. Sekoja Strana, na apatridite koi se opfateni so definicijata od Wujor{kata konvencija od 28 septemvri 1954 godina, koja go regulira statusot na apatridite koi regularno prestojuvaat na nejzinata teritorija, }e im dade kolku {to e mo`no popovolen tretman, a vo sekoj slu~aj ne pomalku povolen od onoj na koj taa se obvrzala soglasno so ovoj instrument, kako i so site drugi postojni me|unarodni dogovori {to se primenuvaat na pogore spomenatite apatridi.

^len 1

Se razbira deka pra{awata od oblasta na socijalnoto osiguruvawe, kako i odredbite {to se odnesuvaat na dava~kite vo slu~aj na nevrabotenost, na dava~kite za starosna penzija i na dava~kite na ~lenovite na semejstvoto na po~inatiot, mo`e da bidat isklu~eni od poleto na primena na ovoj ~len.

^len 1, stav 4

Ovaa odredba ne bi mo`ela da bide tolkuvana taka kako da gi obvrzuva Stranite da utvrdat, po zakonski pat ili so propis, spisok na profesionalni aktivnosti koi, poradi nivnata priroda ili uslovi za nivno izvr{uvawe, mo`at da bidat rezervirani za rabotnici od to~no opredelen pol.

^len 2 i 3

1. Vo primenata na ovie ~lenovi, poimite "pretstavnici na rabotnicite" gi ozna~uvaat licata priznati kako takvi so vnatre{noto zakonodavstvo ili praktika.

2. Poimite "vnatre{no zakonodavstvo ili praktika", spored slu~ajot, pokraj zakonite i drugite propisi, kolektivnite dogovori i drugite dogovori me|u rabotodava~ite i pretstavnicite na rabotnicite, ja opfa}aat obi~ajnata praktika i sudskite odluki od taa oblast.

3. Vo primenata na ovie ~lenovi, poimot "pretprijatie" se tolkuva taka {to go opfa}a zbirot na materijalni i nematerijalni edinici {to imaat ili nemaat svojstvo na pravno lice, formirani za proizvodstvo ili za vr{ewe na uslugi vrz ekonomska osnova i koi raspolagaat so vlast za odlu~uvawe pri nastapot na pazarot.

4. Verskite zaednici i nivnite institucii mo`at da bidat isklu~eni od primenata na ovie ~lenovi duri i koga ovie institucii se pretprijatija vo smisla na stav 3. Ustanovite {to vr{at aktivnosti vrz osnova na nekoi ideali ili {to se rakovodeni od nekoi moralni koncepti i od koncepti za{titeteni so vnatre{noto zakonodavstvo, mo`at da bidat isklu~eni od primenata na ovie ~lenovi vo merka neophodna za za{tita na naso~enosta na pretprijatieto.

5. Se razbira deka, koga vo nekoja Dr`ava pravata navedeni vo ~len 2 i 3 se koristat vo oddelni zgradi na pretprijatieto, treba da se prifati deka zainteresiranata Strana zadovolitelno gi izvr{uva obvrskite {to proizleguvaat od ovie odredbi.

^len 3

Ovaa odredba ne vlijae nitu vrz obvrskite na Dr`avite vo oblasta na donesuvaweto na pravila za higienata i bezbednosta na rabotnite msta, nitu vrz nadle`nostite i odgovornostite na organite zadol`eni da go nadgleduvaat po~ituvaweto na nivnata primena.

Poimite "slu`bi i socijalni i socijalno-kulturni pogodnosti" gi opfa}aat slu`bite i olesnuvawata od socijalna i/ili kulturna priroda {to nekoi pretprijatija im gi ovozmo`uvaat na rabotnicite, kako {to e socijalnata pomo{, koristeweto na sportski tereni, sali za doewe, biblioteki, detski letuvali{ta, itn.

^len 4, stav 1

Vo primenata na ovoj stav izrazot "najdolgo mo`no" se odnesuva na fizi~kite, psihi~kite i intelektualnite sposobnosti na staroto lice.

^len 7

Se razbira deka rabotnicite isklu~eni soglasno stav 2 od ~len 2 i stav 2 od ~lenot 3 ne se zemeni predvid pri utvrduvaweto na brojot na zainteresiranite rabotnici.

kontakt i sugestii na  webmaster@zic.gov.mk