Ýnsan Haklarý Evrensel Beyannamesi ÖNSÖZ Ýnsanlýk ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunlarýn eþit ve devir kabul etmez haklarýnýn tanýnmasý hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barýþýnýn temeli olmasýna, Ýnsan haklarýnýn tanýnmamasý ve hor görülmesinin insanlýk vicdanýný isyana sevkeden, vahþiliklere sebebolmuþ bulunmasýna, dehþetten ve yoksulluktan kurtulmuþ insanlarýn içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacaklarý bir dünyanýn kurulmasý en yüksek amaçlarý olarak ilân edilmiþ bulunmasýna, Ýnsan istibdat ve baskýya karþý son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmamasý için insan haklarýnýn bir hukuk rejimi ile korunmasý esaslý bir zaruret olmasýna, Birleþmiþ Milletler halkarýnýn, Andlaþmada, insanýn ana haklarýna, insan þahsýnýn haysiyet ve deðerine, erkek ve kadýnlarýn eþitliðine olan imanlarýný bir kere daha ilân etmiþ olmalarýna ve sosyal ilerlemeði kolaylaþtýrmaða, daha geniþ bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat þartlarý kurmaða karar verdiklerini beyan etmiþ bulunmalarýna, Üye Devletlerin, Birleþmiþ Milletler Teþkilâtý ile iþbirliði ederek insan haklarýna ve ana hürriyetlerine bütün dünyaca gerçekten saygý gösterilmesinin teminini taahhüt etmiþ olmalarýna, Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe ayný þekilde anlaþýlmasýnýn yukardaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derecede önemli bulunmasýna göre; Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu Ýnsanlýk topluluðunun bütün fertleriyle uzuvlarýnýn bu beyannameyi daima gözönünde tutarak öðretim ve eðitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygýyý geliþtirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarasý tedbirlerle gerek bizzat Üye Devletler ahalisi gerekse bu Devletlerin idaresi altýndaki ülkeler ahalisi arasýnda bu haklarýn dünyaca fiilen tanýnmasýný ve tatbik edilmesini saðlamaða gayret etmeleri için iþbu Ýnsanlar Haklarý Evrensel Beyannamesini ilân eder. Madde 1 Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakýmýndan eþit doðarlar. Akýl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karþý kardeþlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Madde 2 1. Herkes, ýrk, renk, cins, dil, din, siyasi veya diðer herhangi bir akide, milli veya içtimai menþe, servet, doðuþ veya herhangi diðer bir fark gözetilmeksizin iþbu beyannamede ilân olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir. 2. Bundan baþka, baðýmsýz memleket uyruðu olsun, vesayet altýnda bulunan, gayrimuhtar veya sair bir egemenlik kayýtlamasýna tabi ülke uyruðu olsun, bir þahýs hakkýnda, uyruðu bulunduðu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya milletlerarasý statüsü bakýmýndan hiçbir ayrýlýk gözetilmeyecektir. Madde 3 Yaþamak, hürriyet ve kiþi emniyeti her ferdin hakkýdýr. Madde 4 Hiç kimse kölelik veya kulluk altýnda bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü þekliyle yasaktýr. Madde 5 Hiç kimse iþkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kýrýcý cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz. Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun hukuk kiþiliðinin tanýnmasý hakkýna haizdir. Madde 7 Kanun önünde herkes eþittir ve farksýz olarak kanunun eþit korunmasýndan istifade hakkýna haizdir. Herkesin iþbu beyannameye aykýrý her türlü ayýrdedici muameleye karþý ve böyle bir ayýrdedici muamele için yapýlacak her türlü kýþkýrtmaya karþý eþit korunma hakký vardýr. Madde 8 Her þahsýn kendisine Anayasa veya kanun ile tanýnan ana haklara aykýrý muamelelere karþý fiili netice verecek þekilde milli mahkemelere müracaat hakký vardýr. Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak tutulamaz, alýkonulamaz veya sürülemez. Madde 10 Herkes, haklarýnýn, vecibelerinin veya kendisine karþý cezai mahiyette her hangi bir isnadýn tesbitinde, tam bir eþitlikte, dâvasýnýn baðýmsýz ve tarafsýz bir mahkeme tarafýndan nasafetle ve açýk olarak görülmesi hakkýna sahiptir. Madde 11 1. Bir suç iþlemekten sanýk herkes, savunmasý için kendisine gerekli bütün tertibatýn saðlanmýþ bulunduðu açýk bir yargýlama ile kanunen suçlu olduðu tesbit edilmedikçe mâsum sayýlýr. 2. Hiç kimse, iþlendikleri sýrada milli veya milletlerarasý hukuka göre suç teþkil etmeyen fiilerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun iþlendiði sýrada uygulanan cezadan daha þiddetli bir ceza verilemez. Madde 12 Hiç kimse özel hayatý, ailesi, meskeni veya yazýþmasý hususlarýnda keyfi karýþmalara, þeref ve þöhretine karþý tecavüzlere mâruz kalamaz. Herkesin bu karýþma ve tecavüzlere karþý kanun ile korunmaða hakký vardýr. Madde 13 1. Herkes her hangi bir Devletin arazisi dahilinde serbestçe seyrüsefer ve ikamet eylemek hakkýna haizdir. 2. Herkes, kendi memleketi ve dâhil olduðu halde, her hangi bir memleketi terketmek ve memleketine tekrar dönmek hakkýný haizdir. Madde 14 1. Herkes zulüm karþýsýnda baþka memleketlere iltica etmek ve bu memleketler tarafýndan mülteci muamelesi görmek hakkýna haizdir. 2. Bu hak, âdi bir cürme veya Birleþmiþ Milletler prensip ve amaçlarýna aykýrý faaliyetlere gerçekten müstenit kovuþturmalar halinde ileri sürülemez. Madde 15 1. Her ferdin bir vatandaþlýða hakký vardýr. 2. Hiç kimse keyfi olarak vatandaþlýðýndan veya vatandaþlýðýný deðiþtirmek hakkýndan mahrum edilemez. Madde 16 1. Evlilik çaðýna varan bir erkek ve kadýn, ýrk, vatandaþlýk veya din bakýmlarýndan hiç bir takyidata tabi olmaksýzýn evlenmek ve aile kurmak hakkýný haizdir. 2. Evlenme akdi ancak müstekbel eþlerin serbest ve tam rýzasýyle yapýlýr. 3. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur; cemiyet ve devlet tarafýndan korunmak hakkýný haizdir. Madde 17 1. Her þahýs tek baþýna veya baþkalariyle birlikte mal ve mülk sahibi olmak hakkýný haizdir. 2. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez. Madde 18 Her þahsýn fikir, vicdan ve din hürriyetine hakký vardýr; bu hak, din veya kanaat deðiþtirmek hürriyetini, dinini veya kanaatini tek baþýna veya topluca, açýk olarak veya özel surette, öðretim, tatbikat, ibadet ve âyinlerle izhar etmek hürriyetini gerektirir. Madde 19 Her ferdin fikir ve ifade hürriyetine hakký vardýr. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsýz edilmemek, memleket sýnýrlarý mevzuubahis olmaksýzýn malumat ve fikirleri her vasýta ile aramak, elde etmek ve yaymak hakkýný gerektirir. Madde 20 1. Her þahýs muslihane toplanma ve dernek kurma ve derneðe katýlma serbestisine maliktir. 2. Hiç kimse bir derneðe mensup olmaða zorlanamaz. Madde 21 1. Her þahýs, doðrudan doðruya veya serbestçe seçilmiþ temsilciler vasýtasiyle, memleketinin kamu iþleri yönetimine katýlmak hakkýný haizdir. 2. Her þahýs memleketinin kamu hizmetlerinden eþitlikte faydalanmak hakkýný haizdir. 3. Halkýn iradesi hükümet otoritesinin esasýdýr, bu irade, gizli þekilde veya serbestliði saðlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek genel ve eþit oy verme yoluyle yapýlacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir. Madde 22 Her þahsýn, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliðe hakký vardýr, haysiyeti için ve þahsiyetinin serbestçe geliþmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve kültürel haklarýn milli gayret ve Milletlerarasý iþbirliði yoluyle ve her Devletin teþkilatý ve kaynaklarýyle mütenasip olarak gerçekleþtirilmesine hakký vardýr. Madde 23 1. Her þahsýn çalýþmaya, iþini serbestçe seçmeye, âdil ve elveriþli çalýþma þartlarýna iþsizlikten korunmaya hakký vardýr. 2. Herkesin, hiç bir fark gözetilmeksizin, eþit çalýþma karþýlýðýnda eþit ücrete hakký vardýr. 3. Çalýþan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlýk haysiyetine uygun bir yaþayýþ saðlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasýtalariyle de tamamlanan âdil ve elveriþli bir ücrete hakký vardýr. 4. Herkesin, menfaatlerinin korunmasý için sendikalar kurmaya ve bunlara katýlmaya hakký vardýr. Madde 24 Her þahsýn dinlenmeye, eðlenmeye, bilhassa çalýþma müddetinin mâkul surette tahdidine ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakký vardýr. Madde 25 1. Her þahsýn, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, týbbi bakým, gerekli sosyal hizmetler dâhil olmak üzere saðlýðý ve refahýný temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve iþsizlik, hastalýk, sakatlýk, dulluk, ihtiyarlýk veya geçim imkânlarýndan iradesi dýþýnda mahrum býrakacak diðer hallerde güvenliðe hakký vardýr. 2. Analýk ve çocukluk özel ihtimam ve yardým görmek hakkýna haizdir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dýþýnda doðsunlar, ayný sosyal korunmadan faydalanýrlar. Madde 26 1. Her þahsýn eðitime hakký vardýr. Eðitim parasýzdýr, hiç olmazsa ilk ve temel eðitim safhalarýnda böyle olmalýdýr. Ýlk eðitim mecburidir. Teknik ve mesleki öðretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öðretim liyakatlerine göre herkese tam eþitlikte açýk olmalýdýr. 2. Eðitim insan þahsiyetinin tam geliþmesini ve insan haklariyle ana hürriyetlere saygýnýn kuvvetlenmesini istihdaf etmelidir. Bütün milletler, ýrk ve din gruplarý arasýnda anlayýþ, hoþgörürlük ve dostluðu teþvik etmeli ve Birleþmiþ Milletlerin barýþýn idamesi yolundaki çalýþmalarýný geliþtirmelidir. 3 Ana baba, çocuklarýna verilecek eðitim nevini tercihan seçmek hakkýný haizdirler. Madde 27 1. Herkes, topluluðun kültürel faaliyetine serbestçe katýlmak, güzel sanatlarý tatmak, ilim sahasýndaki ilerleyiþe iþtirak etmek ve bundan faydalanmak hakkýný haizdir. 2. Herkes, sahibi bulunduðu her türlü ilim, edebiyat veya sanat eserlerinden mütevellit mânevi ve maddi menfaatlerin korunmasýna hakký vardýr. Madde 28 Herkesin, iþbu beyannamede derpiþ edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini saðlayacak bir sosyal ve milletlerarasý nizama hakký vardýr. Madde 29 1. Her þahsýn, þahsiyetinin serbest ve tam geliþmesi ancak içinde yaþamasiyle mümkün olan topluluða karþý vecibeleri vardýr. 2. Herkes, haklarýný kullanmak ve hürriyetlerinden istifade etmek hususunda, ancak kanun ile sýrf baþkalarýný hak ve hürriyetlerinin tanýnmasýný ve bunlara saygý gösterilmesini saðlamak maksadiyle ve demokratik bir cemiyette ahlâk, nizam ve genel refahýn muhik icaplarýný karþýlamak için, tesbit edilmiþ kayýtlamalara tabidir. 3 Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleþmiþ Milletlerin amaç ve prensipelrine aykýrý olarak kullanýlamaz. Madde 30 Ýþbu Beyannamenin hiç bir hükmü içinde ilân olunan hak ve hürriyetlerin bir devlet, zümre veya fert tarafýndan yok edilmesini güden bir faaliyete giriþmeye veya bilfiil bunu iþlemeye her hangi bir hak gerektirir mahiyette yorumlanamaz. |
