simni go fontot

Adoptirimi thaj proklamirini kotar o Generalno parlamenti e Unijakere nacije e rezolucijaja 217 A(III), ko 10 decemvri 1948 ber{, ano Generalno parlamenti.

PREAMBULA

Soske o mothovipe e bijande dignitetesko thaj jekhipasko si bithemale ~a~ipa e sa d`enengere ke manu{engiri familija si fundamenti e tromalipasko, ~a~ipaskoro thaj e sansareskoro ko sumnal.

Soske o bipa}ape thaj o bidikhipe e ~a~ipaskoro e manu{esko legari sine ko varvarsko d`aiba so lad`arela sine i gnd e manu{ipeskoro, thaj sose o kheripe e sumnalesko kaj so e manu{eskiri struktura ka d`ivdini tromalipe ko vakeribe thaj religija thaj ka oven tromane kotar o daripa thaj o ~ororipa si proklamirimo sar emu~o ideali sakone manu{eske.

Soske si barikano o ~a~ipe e manu{esko te oven preventirime kotar o ~a~ipnalo sistemi te na bi ovela o manu{ phaldino t ebuninipe kontra i tiranija thaj i exploatacija.

Soske si trubutno te inicirinipe o progresi e dostenegoro relacijengoro ma{karo nacije.

Soske o nacije e Unijakere nacijengoro ko Dokumenti palem zorjakeri plo u~ipe ko fundamentalno ~a~ipe e manu{esko, ko digniteti thaj molipe e manu{eskere personakoro thaj jekhipe ma{karo rom thaj romni thaj soske dingje lafi te inicirin o amalikano progresi thaj te {u{jakeren o {artija ba{o d`ivdipa ko pobaro tromalipe.

Soske e ra{trakere d`ene dena lafi kaj ka kheren kolaboracija e Unijakere nacijencar te bi rezervirinen o fundamentalno mothovipe thaj praktika e manu{ikane ~a~ipaske thaj fundamentalno tromalipe.

Soske o fundamentalno aljovipe akale ~a~ipaskoro thaj tromalipasko si embaro barikanipe ba{o pherdo realiziripe akale obligacijakoro.

Akana, odleske,

O Generalno parlamenti,

Proklamirini akaja Univerzalno Deklaracija ba{o ~a~ipa e manu{eskoro sar jekhanutno amalikano standardi so valjani te resaren sa o manu{a thaj sa o nacije koleja so sakona korkorutno thaj sakova orgini e amalipaskoro dikhindoj akaja Deklaracija, ka mangel sikljoibaja edukacijaja te anel ba{o mothoviba akale ~a~ipaskoro thaj tromalipe thaj kerindoj e nacionalno thaj ma{karenacionalnego mere te ovel sigurno lengoro fundamentalno thaj pa}avutno mothovipe thaj {unipe sar ma{karo nacije ko korkorune ra{trake d`ene, ad`aar thaj ma{koro nacije ko okola teritorije so si teli lengiri direkcija.

D`eno 1

Sa e manu{ikane strukture bijand`ona tromane thaj jekhutne ko digniteti thaj ~apipa. Von si baxtarde em barvale gndaja thaj god`aja thaj trubun jekh avereja te kherjakeren ko vod`i pralipaja.

D`eno 2

O sa ~a~ipa thaj tromalipa programirime ko akava Dokumenti preperena sakone d`eneske bizo razlika ko dhikhiba ki rasa, farba e mortikako, o pol i ~hib, i religija, thaj o politikano ja aver gndalipe, o nacionalno ja amalikano iklipe, i situacija e barvalipaski, o bijandipe ja bilo savo {arti.

Poodori, nane te kherelpe nisavi razlika ki baza e politikakiri, e ~a~ipaskiri ja o ma{karenacionalno satatusi e phovjako ja e teritorijako kote so pherela nesavo manu{, bilo te ovel biatxinalo, telo phuriba, e biavtonomijako ja palem te arakipe ko bilo savo grani~ipe ko suvereniteti.

D`eno 3

Sakone isile ~a~ipa ko d`ivdipe thaj arakibasko ple personakoro.

D`eno 4

Khonik na smini te ovol ikerdo ko phanlipe ja teli exploatacija, phanilipe ja ko kinipe-bikinipe e phanlimacar ko sa o forme si phanle.

D`eno 5

Khonik ni smiil te ovel teljardo ko pharipe ja ko dilini, thaj bimanu`ikano ja d`ungalo keripe ja penali.

D`eno 6

Sakone isi ~a~ipe kaj mangela te avel prind`ardo sar ~a~ikano subjekti.

D`eno 7

Sarine si jekhutne anglal o krisi thaj isiolen ~a~ipe, bizo savi bilo diskriminacija, jekhutne preventive ko krisi.

D`eno 8

Sarinen isi ~a~ipe ko nacionalno krisija efikasno te preventinen o phagiba o fundame ~a~ipa so si mothode e statueja ja e kriseja.

D`eno 9

Khonik ni smiil te ovel proizvolno astrado, phanlo, pa ni phaldimo.

D`eno 10

Sakone isi pherdo jekhutno ~a~ipe ko ~a~ikano thaj pravdo krisalipe angle biatxinale thaj bi{ukar krisi so ka definirini ba{o leskere ~a~ipa thaj obligacije thaj ba{o fundalipa ko sakova bango vakeribe kontra leste.

D`eno 11

1. Sakova iftirimo ba{o bango vakeripe isiole ~a~ipe te gndini kaj nane odova ~a~e sa d`ikote upri baza e kriseski, o bangovakeripe na doka`ini ko ~a~ikano rodipa kase so denape leske sa o garancije trubutne ba{i leskoro arakipe.

2. Khonik na smiini te ovel krisimo ba{o bu}a ja mekhipa so nane bange bu}a palo nacionalno ja ma{karenacijengoro ~a~ipa ko vakti kana si kerde. Isto ad`aar na smiini te vakeripe poparo penalipe kotar okoja so {aj te kerelpe ko vakti kana si realizirimi i bangi buti.

D`eno 12

Khonik na smiini te ovel ikaldo ko proizvolno emipe ko privatno `ivdipe, familija, ko }er ja akti, ni te kerel atako upralo o {ukaripa thaj baripa. Sakone isiole ~a~ipa ba{o arakiba kotar o krisi prekal asavko emipe thaj atako.

D`eno 13

1. Sakone isiole ~a~ipa ko tromalipa phiribasko thaj alosariba ko arakiba ko granice ki nesavi ra{tra.

2. Sakone isiole ~a~ipa te mekel savi bilo phuv, ~hivindoj em pli da, thaj palem te irinipe ki pi phuv.

D`eno 14

1. Sako phaldimo manu{ isiole ~a~ipa te rodol thaj te d`ivdini azili ko avera phuvja.

2. Ko akava ~a~ipa khonik na{ti te vikini ki situacija o paldipa te ovol fundamo upri bangi buti kotar i bipolitikano karakteri ja keriba kontra e funde thaj e ~ikata e Unijakere nacije.

D`eno 15

1. Sakone isiole ~a~ipa ko jekh ra{tralipe.

2. Khonik ni smiil korkoruno te ovel xasardo kotar plo ra{tralipe ni kotar ~a~ipe te lol aver ra{tralipe.

D`eno 16

1.E pherdeber{engere mur{a thaj d`uvlja bizo save grani~iba ko dikhibe e rasakoro, ra{tralipha ja i religija, isiolen ~a~ipa te kheren ni~aji thaj teovelolen familija. Von si jekhautne ko phandiba ni~aji, ko vakti ko leskoro traiba taj ko leskoro mukhiba.

2. O ni~aji {aj te klidirinipe ki tromanikani thaj sasto kaulibe e personengoro so khuvena ko ni~aji.

3. I familija thaj o devlikanliphe si fudnamentalno kletka e amalikanipasko thaj isiolen ~a~ipe ba{i preventiva kotar o amalipe thaj i ra{tra.

D`eno 17

1. Sakone isi ~a~ipe te ovele barvaliphe, korkoro, a em ko amalipe averencar.

2. Khonik ni smiil te ovel korkoruno na{avdo kotar plo barvalipe.

D`eno 18

Sakone isiole ~a~ipe ko tromanipe e gndako, god`ako thaj e religijako; akava ~a~ipe phandena o emibiba e religijakoro ja e gnadlibaskoro thaj e manu{eskoro tromaniasko korkore ja ko amalipe averencar, javno ja privatno te manifestirin pli religija ja gndalipe ko drumo e ikloibaja, religijakere keribaja thaj kheribe e ritualengoro.

D`eno 19

Sakone isi ~a~ipe ko tromanipe e gndakoro thaj vakeribaskoro, so asterela thaj o ~a~ipe te na ovel bisansarimo ki oli religija, sar thaj kako ~a~ipe te rodol, te lel thaj te buvljakeri o informacije thaj o ideja bilo save bu}encar thaj bizo dikhipe e granicengoro.

D`eno 20

1. Sakone isi ~a~ipe ko tromanipe ba{o sansarimo khedipe thaj amalipe.

2. Khonik na{ti te ovel phaldimo te pherel ko disavo khedinipe.

D`eno 21

1. Sakone isi ~a~ipe te participirini ko direktoribe e javno bu}encar ki pi phuv, butpa{e ja prekal tromane alosarime delegatija.

2. Sakone isi ~a~ipe ki jekhutni baza te khivel ki javno funkcija ki pli phuv.

3. I volja e nacijakiri si baza e ra{trakere tagaripaske: akaja volja trubul te mujarelpe ko palovakteske ja tromane alosariba so ka }erenpe e fundametnalno thaj jekhutne ~a~ipaja e xangoso e, garavdune xangibaja ja e jekhune keribaja koja so garantirini tromanipe e xangibasko.

D`eno 22

Soko, zar d`eno e amalikanipasko, isile ~a~ipe ko sosijalno siguripe thaj ~a~ipe te realizirinen ekonomikane, amalikane thaj kulturakere ~a~ipa trubutne ba{o plo digniteti thaj ba{o tromanutno progresi ple personakoro, pomo`indoj e ra{traja thaj i ma{karenacionalna kolaboracija, a ko kauli e organizacija thaj e bu}a e sakona ra{trakere.

D`eno 23

1. Sakone isi ~a~ipe ba{i buti, ba{o tromano alosaribe ko rodipa buti ko ~a~ikane thaj {ukar {artija ba{i buti thaj ba{i preventiva kotar bizobu~aripe.

2. Sakova, biza razlika, iziole ~a~ipe ba{i jekhutno po~inipe ba{i jekhutni buti.

3. Sako ko kerola buti isiole ~a~ipa ba{i ~a~ikanutno thaj {ukarutno po~inipa koja so leske thaj leskere familijake sigurini egzistencija koja so i {ukar e manu{ikane dingitetske so, d`ikote valjane, ka ovel dopherdi avere bu}encar kotar i socijalno preventiva.

4. Sako isile ~a~ipa te formirani thaj te khuvel ko sindikati ba{o arakhiba ple interesija.

D`eno 24

Sakone isi ~a~ipa ki ferije thaj rekreacija, ~hivindoj odote e gndakoro grani~ipe ba{o bu~akoro fakti thaj palovakteskere po~ime ferije.

D`eno 25

1. Sakone isi ~a~ipe ba{o d`ivdipasko standardi so sigurinela sastipa thaj {ukaripa, lekse thaj leskere familijake, ~hivindoj ote o xabe, o urjavipe, o }er, doktoreskoro arakibe thaj o trubupe kotar o socijalno funkcionerja sar em o ~a~ipe e siguripako ki situacija ko bizobuti, nasvalipa, bizoralipe, phivlipa, phuripa ja avera situacije ko na{aviba e bu~engoro ba{o ikeripe e trujalipaskoro biatxinalipe kotar leskiri volja.

2. O daja thaj o ~ave isiolen ~a~ipa ba{i ulavno arakibe thaj pomo{taripe. Sa o ~have, bijande ko ni~ai ja avri olestar, d`ivdinena jekhutno socijalno arakiba.

D`eno 26

1. Sako isiole ~a~ipa ko sikljobe, o sikloibe trubul te ovel bipo~imo barem ko fundamentalno thaj xarne {kole. I fundamni {kola si moralno. I texni~ko thaj i profesionalno {kola trubul te ovel asavki te avel sarinenge jekutni upri baza ko lengoro takati.

2. O sikloibe valjani te avol ki linija ko baro progeresi e manu{ikane personakoro thaj zoralipa e kandibasko e manu{ikane ~a~ipasko thaj e fundamentalno tromanipa.

Odava valjani te pomo`ini o xa~ariba, sabrluko thaj o dostluko ma{karo sa o nacije, rasno thaj religiozno grupacija, sar em i buti e Unijakere nacijengoro ba{o ikeripe o sansari.

3. O dat thaj i daj isiolen avgo ~a~ipa te alosaren ki savi siklovni ka d`an olengere ~habe.

D`eno 27

1. Sakone isi ~a~ipe tromano te participirini ko kulturakoro d`ivdipe ko amalipe, te d`ivdini ko arti thaj te participirini ko sukljovno progresi tgaj ko la~ipe so odotar ikljola.

2. Sakone isole ~a~ipa ba{i preventiva e moralne thaj e materijalne interesija so ikljovena kotar sakona sikljovno, lilarno thaj artikani aktivnost kasko kerdo si vov.

D`eno 28

Sakone isi ~a~ipe ko amalikano thaj ma{karenacionalno sistemi kaj so o ~a~ipe thaj o tromalipe sikavde ki akaja deklaracija {aj te oven realizirme za sar si.

D`eno 29

1. Sakone isi obligacije prekal o amalikanipe kova so dela {anse tromane thaj sa te bajrakeri pli persona.

2. Ko kheribe ple ~a~ipa thaj tromanipe sakova manu{ {aj te ovel teljardo numa ko okola grani~ipa so si gndinde e kriseja nameraja te kerelpe phind`ardip{a thaj {unipa e ~a~ipaskoro thaj e tromanipasko e averengo em nameraja te kerel po }efi, o ~a~ikane rodipaja e moralesko, e javno sistemsko thaj i funamentalno gudlo{ukariba ko demokratikano amalipe.

3. Akala ~a~ipa thaj tromanipa ki nasavi situacija na{ti te kherempe kontra o fundija thaj o ~ikata e Unijakere nacijenge.

D`eno 30

Ni jekih rezolucija kotar akaja Deklaracija na{ti te interpretirinenpe sar ~a~ipe bilo save ra{trake, grupake ja d`eneske so kerola bilo savi buti ja te kerel bilo savi buti ki linija po pheravipe e ~a~ipasko thaj e tromanipasko so ikerd`ona ki akaja Deklaracija.