Actseptatâ shi proclamatâ di Adunarea gheneralâ-a Natsiunilor Uniti cu rezolutsia 217A(III), pi 10 di Andreu 1948.

ZBOR NÃINTI

Ti-atsea câ pricânushtearea-a nâmuziljei nativâ shi-ndrepturli egali shi nealienabili-a tutâlor membrilji-a taifâljei a omlui easti fimelju-a libertatiljei, a-ndriptatiuljei shi-a irinjiljei din lumi,

Ti-atsea câ nitinjisearea shi atimusearea-a-andrepturlor a omlui dutsea la comportâri barbari cari u prusvulisea sinidisea-a uminitatiljei, sh-ti-atsea câ adrariljei a unâljei lumi tu cari iatsâli umineshtsâ va s-hârseasca di libertatea di zbor shi pisti shi va s-hibâ liberi di firca shi urfanjea easti proclamatâ ti nai ma analtul ideal a cafi unlui om,

Ti-atsea câ imprtant easti câ-ndrepturli-a omlui s-hibâ afiriti cu sistemli juridic câ s-nu hibâ omlu pimtu pi-atsea ta s-mutâ contra-a tiraniiljei shi tirinsearea,

Ti-atsea câ important easti câ sâ-lji si da indati develoarea-a relatsiilor di uspitsâlji anamisa di miletsli,

Ti-atsea câ miletsli-a Natsiunilor Uniti cu Harta nica nâ oarâ u confirmarâ pistusinea-a lor la-ndrepturli fundamentali-a omlui, la nâmuzea shi valoarea-a personalitatiljei umineascâ shi egalitatea-a bârbatui shi-a muljeariljei shi ti -stsea câ apufasira câ sâ-lji da indati-a deveopariljei sotsialâ shi s-li amelioradzâ conditsiili ti banâ tu ma marea libertati,

Ti-atsea câ statili membri u loarâ oligatsia tu colaborari cu Natsiunili Uniti s-u asigurâ tinjisearea gheneralâ shi aplicarea-a ndrepturlor a omlu shi libertâtsili fundamentali,

Ti atsea câ acâchisearea gheneralâ-a lushtor ândrepturi shi libertâts easti di nai ma marea importantsâ ti-ntreaga realizari-a lishtei obligatsii,

Adunarea ghenerala,

Uproclameadza aesta Declaratisii Univerzala ti-ndrepturli-a omlui ca un standard comun cari lipseashti s-lu-agiunga tuti miletsli shi tuti natsiili cu tsi cafi una individua shi cafi un organ a sotsietatiljei, cara va u-aiba dipriuna an videari aesta Declaratsii, va shi-u aiba tendintsa ca prin anivitsarea shi educatsia s-aduca la tinjisearea-a lushtor andrepturi shi libertats shi cu mterili progresivi natsionali shi internatsionali s-hiba asigurata pricanushtearea shi tinjisearea-a lor ghenerala sh-di dealihealui cum anamisa di miletsli-a sinurilor stati membri, ashi shi anamisa di miletsli-a tsilor teritorii cari suntu sum administrarea-a lor.

Articul 1

Tuti iatsâli umineshtsâ s-fac liberi shi egali la nâmuzea shi-ndrepturli. Eali suntu hârziti cu fichiri shi sinidisi shi lipseashti un cu alantu sh-si poartâ tu duhlu-a frâtsâljiljei.

Articul 2

Tuti ndrepturli shi libertâtsli dit aestâ Declaratsii âlji pricat a cafi unlui insu independent di rasa, bâeaua-a chealiljei, sexual, limba, pistea, minduea-rea politicâ icâ- altâ, orighina natsionalâ shi sotsialâ, starea di aveari, fatsirea icâ cari tsi s-hibâ alti conditsii.

Articul 3

Cafi un ari-ndreptul ti banâ libertati shi sigurantsa-a personalitatiljei.

Articul 4

Canâ nu poati s-hibâ tsânut tu sclâvilji icâ supuniri: sclâviljea shi comertslu cu sclavi s-azâptaseashti tu tuti formili.

Articul 5

Canâ nu lipseashti s-hibâ loat la pidipseari icâ la comportari ninjilâoasâ, niumineascâ shi-arshionasâ icâ la ghizai.

Articul 6

Cafi un ari-ndreptu pisti tut s-hibâ pricânâscut ca un subiectu juridic.

Articul 7

Tuts suntu egalji di ninti-a nomlui shi au ândreptu, fârâ canâ soi di discriminari, la egala, apurari-a nomlui.

Articul 8

Cafi un ari-ndreptu câ tribunalili natsionali efectiv s-lu-apurâ di frândzearea-a-ndrepturlor fundamentali cari lj-suntu pricânascuti cu contitutsia shi nomurli.

Articul 9

Canâ nu poati dupâ vrearea-a vârnului s-hibâ âncljis, detsânut, niti avinat.

Articul 10

Cafi un ari-ndreptul egal didip la giudicarea-ndreptâ shi publicâ dininti-a tribunalui independent shi obiectiv cari va s-detsidâ ti-ndrepturli-a lui shi obligatsiili sh-ti orighina-a cafi unlui act criminal tsi-lji si arucâ-a lui.

Articul 11

1. Cafi un acuzat ti act criminal ari-ndreptu s-hibâ lugurist câ nu-i câbati pâna tsi pi baza-a nomlui, câbatea nu s-confirmâ la un protses public la cari lj-suntu asigurati tuti garantsii lipsiti ti apurarea- a lui.

2. Canâ nu poati s-hibâ giudicat ti acti icâ omisiunji cari nu fac act criminal dupâ-ndreptul natsional icâ internatsional tu chirolu cându suntu fapti. Tut ashi nu poati s-hibâ curmatâ ma greauâ ghizai di atsea cari putea s-hibâ aplicatâ tu chirolu cându-i faptu actlu criminal.

Articul 12

Canâ nu poati s-hibâ dupâ vrearea-a altului loat la minteari tu bana-lji particularâ, taifa, casa icâ corespondentsia nitsi la agudeari pi tinjiea shi nâmuzea. Cafi un ari-ndreptu la apurari di nomlu contra-a ahtariljei minteari icâ agudeari.

Articul 13

1. Cafi un ari-ndreptul la libertati di minari shi alidzeari-a loclui ti micheani tu sinurli-a unlui stat.

2. Cafi un ari-ndreptul s-fugâ dit cari tsi s-hibâ stat, inclusiv shi-a lui, shi sh-si toarnâ tu statlu-a lui.

Articul 14

1. Cafi un di avinatslji ari-ndreptul s-caftâ shi sh-si hâ rseascâ di azil tu altili stati.

2. La-ndreptul aestu canâ nu poati s-apeleadzâ tu cazlu câ ndu avinarea easti bazatâ pi un act criminal di naturâ nipoliticâ icâ protsedurâ contra-a scopurlor shiâ printsipiilor a Natsiunilor Uniti.

Articul 15

1. Cafi un ari-ndreptul la unâ tsitâ tsenii.

2. Canâ nu poati dupâ vrearea-a altului s-hibâ alâ sat fâ râ tsitâ tsenii nitsi fâ ra di-ndreptul câ s-u alâ xeascâ tsitâ tsenia.

Articul 16

1. Bâ rbatslji majori shi muljeri fâ râ canâ soi di limitâ ri di punctul di rasa, tsitâ tsenia icâ pisti, au â ndreptul s-intrâ tu câ runâ shi s-facâ taifâ . Elji suntu egalji la intrarea tu câ runâ , tut chirolu pâ nâ dutsi câ runa shi la aspâ rdzearea-a ljei.

2. Câ runa poati s-facâ cu libera shi completa câ ilâ chi-a inshilor cari intrâ tu câ runâ .

3. Taifa easti nucleulu natural shi fundamental a sotsietatiljei shi ari-ndreptul la afireari di partea-a sotsietatiljei shi-a statlui.

Articul 17

1. Cafi un ari-ndreptu s-aibâ aveari, singur, ma sh-deadun cu altsâ .

2. Canâ nu poati dupâ vrearea-a altului s-hibâ alâ sat fâ râ di aveari.

Articul 18

Cafi un ari-ndreptul la libertatea-a mindueariljei, a sinidisiljei shi-a pistiljei; â ndreptul aestu u includi shi alâ xearea-a pistiljei shi-a câ idiiljei shi libertatea câ omlu singur icâ -n comunitati cu altsâ lji, public icâ particular shi-u manifesteadzâ pistea icâ câ idiea pi calea di-nvitsâ turâ , practicari-a pistiljei shi sh-li facâ arâ dzli.

Articul 19

Cafi un ari-ndreptu la libertatea sh-mindueascâ shi s-exprimâ , tsi luacatsâ shi-ndreptul s-nu hibâ câ rtit ti minduearea-lji, ma shi-ndriptatea câ s-caftâ , s-aproachi shi s-tindâ informatsii shi idei cu cari tsi s-hibâ instrumenti shi independent di sinurli.

Articul 20

1. Cafi un ari-ndreptu shi libertatea la fronima adunari shi uneari.

2. Canâ nu poati s-hibâ pimtu zorlea s-pricadâ la vâ râ asotsiatsii.

Articul 21

1. Cafi un ari-ndreptu s-ljea parti la condutsirea cu lucri publitsi tu stattlu-a lui, direct icâ prin liber aleptsâ ljei reprezentantsâ .

2. Cafi un ari-ndreptu pi baza egalâ s-intrâ tu slujbâ publicâ tu statlu-a lui.

3. Vrearea-a miletiljei easti baza-a puteariljei a statlui; vrearea aestâ lipseashti s-hibâ spusâ la alidzerli perioditsi shi liberi cari va s-facâ cu-ndreptul gheneral shi egal la votari, cu vorarea secretâ icâ unâ protsedurâ adecvatâ cari u-asigurâ libertatea-a votariljei.

Articul 22

Cafi un, ca membru-a sotsietatiljei, ari-ndreptu la asigurarea sotsialâ shi-ndreptul sh-realizeadzâ -ndrepturi economitsi, sotsiali shi culturali lipsiti la nâ muzea-a lui sh-ti libera developari-a personalitatiljei a lui, cu agiutorlu-a statlui shi-a colaborariljei internatsionalâ , shi conform cu organizatsia shi institutsiili-a statlui a lui.

Articul 23

1. Cafi un ari-ndreptu pi lucru, la libera alidzeari la intrarea tu lucru, la-ndreapti shi buni conditsii ti lucrari shi la apurarea di nilucrari.

2. Cafi un, fâ râ canâ alidzeari,ari-ndreptu la platâ egalâ ti idviul lucru.

3. Cafi un cari lucreadzâ ari-ndreptu la-ndrepta shi buna platâ cari-a lui shi-a taifâ ljei a lui lâ asigurâ exiestentsii cari corespundi la nâ muzea unineascâ shi cari, fu câ va s-lipseascâ , va s-hibâ completatâ cu altsa pâ radz di apurarea sotsialâ .

4. Cafi un ari-ndreptu s-fondeadzâ shi s-intrâ tu sindicat ti-apurea-a interesilor a lui.

Articul 24

Cafi un ari-ndreptu la discurmari shi njirari, inclusiv shi limitarea cu shifiri-a oarâljei ti lucru shi advili peroditsi cu platâ.

Articul 25

1. Cafi un ari-ndreptu la un standard ti bânatic cari lj-asigurâ sânâtati shi ghinistari, a lui shi-a taifâljei a lui, inclusiv hârnearea, ânvishtearea, casa, shi mâtrita-a iaturlui shi slujba sotsialâ tsi-i lipsitâ, ma shi-ndreptul la asigurari tu caz di armâneari fârâ lucru, lângoari, niputeari, ânvidueari, ausheatic shi altili cazuri di chireari-a pâradzlor ti existentsii di tsircumstantsili independenti di vrearea-a lui.

2. Dadili shi ficiorlji au ândreptul di unâ mâtritâ spetsialâ shi afiutor. Tuts ficiorlji, faptsâ tu cârunâ icâ nafoarâ di ea s-hârsescu di idvea apurari sotsialâ.

Articul 26

1. Cafi un ari-ndreptul la-nvitsâturâ. Anvitsarea lipseashti s-hibâ fârâ pâlteari, canai tu sculiili primari shi di calificari. Sculia primarâ easti obligatorii. Educatsia tecnicâ shi di calificari lipseashti s-hibâ actsesibilâ ti tuts unâ turlii pi baza di atsea cum suntu câdâri.

2. Anvitsarea lipseashti s-hibâ ândreptâ ti-mplina developari-a personalitatiljei a omlui shi-nvârtushearea-a tinjiseariljei a-ndrepturlor a omlui shi libertâtsli fundamentali. Atsea lipseashti s-li agiutâ acâchisearea, arâvdarea shi uspitsâljea anamisa di tuti miletsli, grupatsii di rasâ shi pisti, ma shi activitatea-a Natsiunilor Uniti shi vigljearea-a irinjilejei.

3. Pârintsâlji lu-au ândreptul cu prioritati câ s-lâ u-aleagâ sculia-a ficiorlor a lor.

Articul 27

1. Cafi un ari-ndreptu liber s-ljea parti tu bana culturalâ-a comunitatiljei, sh-si hâraseascâ pi arta shi s-ljea parti la developarea di shtiintsâ shi la hâirea tsi vini di-aclotsi.

2. Cafi un ari-ndreptu la apurarea-a interesilor morali shi materiali cari es dit cafi unâ creatsii di shtiintsâ, literarâ icâ artisticâ-a curi creator easti el.

Articul 28

Cafi un ari-ndreptu la progres sotsial shi internatsional tu carâ ândrepturli spusi tu aestâ Declaratsii pot ta s-hibâ realizati complet.

Articul 29

1. Cafi un ari obligatsiili-a lui fatsâ di comunitatea cari mash ea lji-asigurâ nâintari liberâ shi completâ-a personalitatiljei a lui.

2. La realizarea-a ndrepturlor shi-a libertâtslor a lui cafi un poati s-hibâ supus mash la atsealil limitâri cari suntu prividzuti cu nomlu cu scupolu câ s-asigurâ pricânushtearea lipsitâ shi tinjisearea-a-ndrepturlor shi-a libertâtslor a alântor shi cu scoplu ti satisfatsirea-a ândreaptilor câftâri-a moralui, sistemlu public shi ghinistarea publicâ tu sotsietatea democraticâ.

3. Aesti-ndrepturi shi libertâts di canâ turlii nu pot sâ si realizeadzâ contra-a scopurlor shi-a printsipiilor a Natsiunilor Uniti.

Articul 30

Nitsi unâ determinari dit aestâ Declaratsii nu poati s-hibâ tulmâcitâ candreptul ti cafi un stat, grupâ icâ insu ta s-u facâ tsi s-hibâ activitati icâ s-facâ catsi s-va s-hibâ lucru shutsâtâ la câlcareaa-ndrepturlor shi-a libertâtslor cari suntu bâgati tu ea.